Wat als het hele land zonder stroom zit? Zeeland oefent met noodsteunpunt

Heinkenszand - ‘‘Langdurige stroomuitval, luister naar Omroep Zeeland via 87,9 MHz, wees zuinig met water’’: staat op het informatiebord bij het noodsteunpunt in ’t Hof Stenevate. Een angstige en paniekerige moeder is naar de boerderij gekomen in de hoop water te krijgen voor haar pasgeboren baby. Ze wordt gerustgesteld en krijgt de informatie om water te halen bij de supermarkt tegenover de locatie.

Hanna Ippel

Twee uur lang speelde zich vrijdag 9 oktober een fictieve noodsituatie af in Heinkenszand. Gemeente Borsele deed samen met Veiligheidsregio Zeeland een pilotoefening met een noodsteunpunt. Het scenario was een langdurige stroomuitval in heel Nederland door een cyberaanval.

Het is een drukke bedoeling vrijdagochtend in de Trouwboerderij. Links in het gebouw wordt daadwerkelijk getrouwd en rechts is een fictieve noodsituatie aan de gang, inclusief rollenspelers. Dit jaar is de landelijke pilot gestart met noodsteunpunten. Wie daar in Zeeland alles over weet, is coördinator noodsteunpunten bij Veiligheidsregio Zeeland Ilona Schinkelshoek. Tijdens de pilot heeft ze even de tijd om achter de schermen wat vragen te beantwoorden.

Momenteel bestaan noodsteunpunten nog niet in de ‘‘reguliere crisisstructuren,’’ vertelt Schinkelshoek. ‘‘Die zijn niet zo toegankelijk voor burgers als het gaat om informatie ophalen.’’ Een mogelijke situatie waarvoor een noodsteunpunt wordt geopend, is langdurige stroomuitval. ‘‘Als de stroom 72 uur uitvalt, dan kunnen we een noodsteunpunt gaan opstarten,’’ vertelt Schinkelshoek. ‘‘We zijn natuurlijk heel erg afhankelijk van internet. Wanneer de stroom meerdere dagen uitvalt, duurt het niet lang voordat ook telecommunicatie en mobiele data uitvallen. Een noodsteunpunt is dan de fysieke locatie waar mensen terechtkunnen voor betrouwbare informatie.’’

Hoe ontwrichtend zo’n situatie kan zijn, blijkt uit de oefenscènes zoals die in de inleiding. Ook komt een ‘doktersassistent’ melden dat de huisartsenpraktijk van 8.00 tot 17.00 uur geopend is. De informatie wordt direct geschreven op het informatiebord. Iemand speelt een oudere inwoner die met de bus naar de wekelijkse markt wil. Hij begrijpt niet dat zijn rit niet doorgaat vanwege de stroomuitval. Hij krijgt uitleg over de actuele OV-situatie en wordt ook verwezen naar het informatiebord. 

Voor de noodsteunpunten werken gemeenten en veiligheidsregio’s samen. Daarbij is een noodsteunpunt ook dé plek om een noodhulpmelding te doen. ‘‘Als alle telefonie uitvalt, dan kun je 112 ook niet meer bereiken. Vanuit noodsteunpunten ligt er een directe verbinding met de hulpdiensten,’’ vertelt Schinkelshoek. Wie met een hulpvraag komt, kan worden doorverwezen, maar het is geen opvangplek. ‘‘Daar is bewust niet voor gekozen. Het is niet de plek om koffie te drinken en je verhaal kwijt te raken’’, aldus Schinkelshoek.

Wie ook aanwezig is tijdens de oefening, is specialist risico- en crisiscommunicatie bij Veiligheidsregio Zeeland Emma Louws. Tijdens de oefening gaat haar werk gewoon door en wordt ze dus ook gebeld. ‘‘Als ik dienst heb, neem ik gelijk op,’’ zegt ze terwijl ze terugloopt nadat ze haar telefoon heeft opgenomen. Tijdens haar piketdiensten is ze extra alert op haar telefoon. En als specialist heeft ze natuurlijk ook een waterdicht plan om berichtgeving te ontvangen tijdens een noodsituatie. ‘‘Het eerste wat sowieso beschikbaar is als normale telecom en data uitvallen, is de noodradio’’, vertelt ze. ‘‘Deze moet je zelf aanschaffen, maar als je die niet hebt, kun je ook nog de radio in je auto gebruiken.’’ Louws kocht zelf samen met haar buren een noodradio. ‘‘We hebben de kosten gesplitst en als er een ramp is, dan gaan we elkaar bezoeken.’’ Niet alleen een noodradio is volgens haar belangrijk. Ook ‘‘in contact blijven met je buren’’ raadt ze sterk aan.

Wethouder Kees Weststrate loopt in de pauze vanuit het gemeentehuis naar de overkant om ‘‘een kijkje te nemen hoe het er hieraan toegaat.’’ Dat stroomuitval veel impact heeft, heeft hij begin deze maand zelf ook ervaren toen in Nieuwdorp de lantaarnpalen het niet deden. ‘‘Het was natuurlijk niet vreselijk, maar dónker. Je kunt je bijna niet meer voorstellen hoe donker donker is.’’ De noodsituatie die wordt gespeeld, zet hem aan het denken. ‘‘Ik zal eerlijk zijn: Ik heb geen noodaggregaat in huis.’’ Door de storing in zijn straat en de pilot is hij zich des te meer bewust van het feit dat het ‘‘heel belangrijk is om voorbereid te zijn, zowel als gemeente en hulpdiensten, als met de middelen die je zelf in huis hebt.’’

De oefening in Borsele behoort tot de eerste pilot in Zeeland. Het pasgetrouwde stel dat tijdens de oefening aan de andere kant van het gebouw trouwde, heeft waarschijnlijk de landelijke primeur als eerste bruidspaar dat trouwde bij een noodsteunpunt. De ervaringen uit de pilots worden verzameld in een landelijke evaluatie. Die moet vóór 1 juli 2027 leiden tot een advies voor een landelijk netwerk van noodsteunpunten.